Το σπαράγγι είναι Ευρωπαϊκής και Ασιατικής καταγωγής. Ήταν γνωστό στους αρχαίους Αιγύπτιους περίπου από το 5000 π.Χ., και στους Έλληνες (Asparagus Acutofolius), όπου υπάρχουν αναφορές γι` αυτό στον Κάτωνα και στον Πλύνιο. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι τα καλλιεργούσαν γιατί μπορεί να ήταν και αυτοφυή.

Τον Μεσαίωνα καλλιεργείται στην Ισπανία το Asparagus Officinalis, που ανήκει στην οικογένεια Liliaceae και χρησιμοποιείται εδώ και 20 αιώνες τόσο στη διατροφή όσο και στην παρασκευή φαρμάκων.

Στην Ελλάδα, το σπαράγγι καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά το 1961 στα Γιαννιτσά, στις καλλιέργειες σήμερα το πλείστων συναντάμε το πράσινο και το άσπρο σπαράγγι, όμως στην αγορά υπάρχει και το μωβ.

Είναι χειμωνιάτικο λαχανικό, που αναπτύσσεται σε περιοχές με μέση μηνιαία θερμοκρασία 15-24oC και με αρκετά χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα και παρατεταμένη περίοδο λήθαργου (3-5 μήνες). Είναι υδατώδες και όταν είναι φρεσκοκομμένο περιέχει 90-95% νερό. Η σύνθεση του ποικίλει ανάλογα με το στάδιο συγκομιδής του. Το σπαράγγι είναι πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος B, όπως φυλλικό οξύ, θειαμίνη (Β1), νιασίνη (Β3), ενώ περιέχει μικρές ποσότητες σε ριβοφλαβίνη (Β2), σίδηρο και ψευδάργυρο. Επιπλέον περιέχει αντιοξειδωτικές ουσίες, όπως βιταμίνη C, βιταμίνη E, καροτένιο (προβιταμίνη της βιταμίνης Α), οι οποίες εξουδετερώνουν αποτελεσματικά τις ελεύθερες ρίζες και έχουν επίσης ισχυρή αντικαρκινική δράση. Η κατανάλωσή του παρέχει στον οργανισμό, μέταλλα όπως φώσφορο, ασβέστιο, μαγνήσιο, ενώ είναι χαμηλό σε νάτριο και περιέχει αρκετό κάλιο, στον πίνακα 1 φαίνεται η μέση σύσταση ανά 100 γραμμάρια νωπού προϊόντος βλαστών σπαραγγιού.

Πίνακας 1. Η μέση σύσταση σε 100 γραμμάρια βλαστού σπαραγγιού, νωπού προϊόντος.

Η περιεκτικότητά του σε πολύτιμα συστατικά και οι μελέτες αναφορικά με αυτά, το κατατάσσουν στα τρόφιμα με υψηλή θρεπτική αξία για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η βιβλιογραφία έδειξε πως το σπαράγγι:

1. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε ασπαραγίνη, το εδώδιμο (αυτό που τρώγεται) μέρος, δηλαδή οι τρυφεροί βλαστοί περιέχουν υψηλά επίπεδα του αμινοξέος ασπαραγίνης, καθιστώντας το ένα φυσικό διουρητικό, που βοηθάει στην απομάκρυνση της περίσσειας υγρού και αλατιού από το σώμα και ενδεχομένως να μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη από λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος. Είναι αυτό που δίνει μια ιδιαίτερη οσμή στα ούρα. Στα άτομα που υπάρχει προδιάθεση για πέτρες ουρικού οξέος στους νεφρούς, θα πρέπει να περιορίζεται ή και να αποφεύγεται η κατανάλωσή του.
2. Έχει πολλά θρεπτικά συστατικά αλλά λίγες θερμίδες, μόλις ½ φλιτζάνι (100 γραμμάρια) μαγειρεμένου σπαραγγιού παρέχει:

   Πίνακας 2. Διατροφική ανάλυση σε 100 γραμμάρια μαγειρεμένου σπαραγγιού.

   Θερμίδες	22kcal
   Νερό	92,63% περιεκτικότητα
   Πρωτεΐνη	2,4gr
   Υδατάνθρακες	4,11gr
   Λίπος	0,22gr
   Φυτικές Ίνες	2,0gr
   Λυκοπένιο	30mg
   Βιταμίνη C	12% του RDI
   Βιταμίνη Α	19% του RDI
   Βιταμίνη Κ	58% του RDI
   Φυλλικό οξύ	34% του RDI
   Κάλιο	6% του RDI
   Φωσφόρος	5% του RDI
   Βιταμίνη Ε	7% του RDI

   *όπου RDI = Reference Daily Intake (Ημερήσια Πρόσληψη Αναφοράς)

3. Είναι μια εξαιρετική πηγή βιταμίνης Κ, ένα βασικό ιχνοστοιχείο που εμπλέκεται στην πήξη του αίματος και την υγεία των οστών.
4. Είναι καλή πηγή αντιοξειδωτικών, το γεγονός ότι είναι πλούσιο σε βιταμίνη Ε, βιταμίνη C, γλουταθειόνη, διάφορα φλαβονοειδή, πολυφαινόλες, καθώς και κερκετίνη, ισοραμεντίνη και καεμπερόλη, το κάνει ιδιαίτερα ωφέλιμο για την υγεία, μιας και το οξειδωτικό στρες έχει δειχτεί πως συμβάλλει στην μιτοχονδριακή δυσλειτουργία και στη γήρανση των κυττάρων, τη χρόνια φλεγμονή και την εμφάνιση πολλών ασθενειών, όπως ο καρκίνος.
5. Μπορεί να βελτιώσει την πεπτική υγεία, καθώς είναι πλούσιο σε διαιτητικές ίνες οι οποίες είναι απαραίτητες. Μισό φλιτζάνι σπαράγγια περιέχει το 7% των ημερήσιων αναγκών σε ίνες βοηθώντας στη μείωση του κινδύνου για υψηλή αρτηριακή πίεση,(18) καρδιαγγειακές παθήσεις και σακχαρώδη διαβήτη. Έχει ιδιαίτερα υψηλή περιεκτικότητα σε αδιάλυτες ίνες, οι οποίες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και επιταχύνουν την εντερική διέλευση, διεγείροντας τον μηχανισμό της περίσταλση στον εντερικό βλεννογόνο. Επιπλέον, περιέχει μια μικρή ποσότητα διαλυτών ινών, η οποία διαλύεται στο έντερο σχηματίζοντας μια ουσία που μοιάζει με γέλη βοηθώντας τον σχηματισμό των κοπράνων και στη μείωση του ph στον εντερικό αυλό, αλλά και ζυμώσεις που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας όπως, το οξεικό, το προπιονικό και το βουτυρικό και προκαλούν την ανάπτυξη ευεργετικών βακτηρίων όπως είναι τα Bifidobacteria και Lactobacillus. Η αύξηση του αριθμού αυτών των ωφέλιμων βακτηρίων παίζει ρόλο στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και στην παραγωγή βασικών θρεπτικών συστατικών όπως οι βιταμίνες B12 και K2.
6. Βοηθά στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, που παγκοσμίως φαίνεται να επηρεάζονται περισσότεροι από 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι, γεγονός που αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρδιακές παθήσεις και εγκεφαλικά επεισόδια. Η έρευνα δείχνει ότι η αύξηση της πρόσληψης καλίου και παράλληλα η μείωση της πρόσληψης αλατιού είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, η οποία μειώνεται γιατί χαλαρώνουν τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων και εκκρίνεται η περίσσεια αλατιού μέσω των ούρων. Όπως φαίνεται και στον πίνακα 2, τα σπαράγγια περιέχουν το 6% του RDI σε μερίδα ½ φλιτζανιού.
7. Μπορεί να βοηθήσει στην απώλεια βάρους, καθώς έχει λίγες θερμίδες, υψηλή περιεκτικότητα σε νερό και φυτικές ίνες, ιδιότητες που προάγουν τόσο την απώλεια βάρους, όσο και την διατήρηση χαμηλού σωματικού βάρους.
8. Βοηθά στην υποστήριξη μιας υγιούς εγκυμοσύνης, καθώς είναι μια εξαιρετική πηγή φυλλικού οξέος (Β9), καλύπτοντας το 34% του RDI σε μερίδα ½ φλιτζανιού. Tο φυλλικό οξύ είναι ένα βασικό θρεπτικό συστατικό, ιδιαίτερα σημαντικό κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, που βοηθά στη δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων και στην παραγωγή DNA για την υγιή ανάπτυξη του μωρού, προστατεύοντας από προβλήματα του νευρικού σωλήνα και του νωτιαίου μυελού.
9. Έχει εύκολο τρόπο παρασκευής, όπως βραστό, ψητό, στον ατμό, και κονσερβοποιημένο το οποίο είναι προ μαγειρεμένο και έτοιμο για κατανάλωση. Διατίθεται ευρέως στα περισσότερα μανάβικα, ενώ είναι πολύ σημαντικό να έχει σταθερά και σφιχτά στελέχη.

Σημαντικό είναι να αναφερθεί πως τα σπαράγγια ανήκουν στα τρόφιμα πλούσια σε ζυμώσιμους ολιγο-, δι-, μονοσακχαρίτες και πολυόλες (FODMAPs) και ως εκ τούτου θα πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο, για την αποφυγή των δυσάρεστων συμπτωμάτων του ευερέθιστου εντέρου.
Όλα τα παραπάνω υποδεικνύουν πόσο ωφέλιμη είναι η κατανάλωση των σπαραγγιών και εφόσον δεν υπάρχουν λόγοι υγείας που να σας απαγορεύουν την κατανάλωση τους (αλλεργίες, δυσανεξίες), στα πλαίσια μιας ισορροπημένης διατροφής είναι πολύτιμος σύμμαχος για την υγεία.

Βιβλιογραφία