Ο μητρικός θηλασμός είναι ο βέλτιστος τρόπος διατροφής των νεογνών, αφού έτσι λαμβάνουν όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για τη σωστή ανάπτυξη τους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2003) και η UNICEF συνιστούν την έναρξη του μητρικού θηλασμού εντός μιας ώρας από τη γέννηση. Ως αποκλειστικός τρόπος διατροφής, θα πρέπει να συνεχίζεται για τους πρώτους 6 μήνες και να διαρκεί μαζί με συμπληρωματικές τροφές μέχρι τα 2 έτη. Σε παγκόσμιο επίπεδο τα ποσοστά του θηλασμού είναι σχετικά χαμηλά, ενώ τα στοιχεία για την Ελλάδα υποδεικνύουν μία τάση αύξησής του, ως προς την έναρξη (από την 1η μέρα), που όμως σταδιακά μειώνεται μέχρι τα τέλη του 6ου μήνα.

Το μητρικό γάλα περιέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται το βρέφος τους πρώτους 6 μήνες της ζωής του, παρέχοντας μακρο- και μικροθρεπτικά συστατικά (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λιπίδια και βιταμίνες), καθώς και πολλές βιοδραστικές και αντιμικροβιακές ενώσεις, αυξητικούς παράγοντες, ορμόνες, κυτταροκίνες, χημειοκίνες και ως εκ τούτου αυξάνει το ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα του βρέφους, παρέχοντας προστασία από λοιμώξεις ενώ παράλληλα βοηθάει στην πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών.

Κατά μέσο όρο η παραγωγή ανθρώπινου μητρικού γάλακτος είναι 600-900ml/ημέρα. Οι μητέρες διδύμων έχουν πιο αυξημένη ικανότητα παραγωγής γάλακτος. Όσον αφορά το γάλα των μητέρων που γέννησαν πρόωρα, υπάρχουν μελέτες που αποδεικνύουν ότι τα επίπεδα πρωτεΐνης και ιχνοστοιχείων ήταν υψηλότερα σε αυτό, ώστε τα βρέφη να ωφελούνται από το μητρικό γάλα και να έχουν αυξημένο ρυθμό ανάπτυξης.

Η σύσταση του μητρικού γάλακτος διαφοροποιείται ανάλογα με την ώρα της ημέρας που παράγεται, ενώ διαμορφώνεται ανάλογα με την ηλικία του βρέφους και τις ανάγκες του. Τις πρώτες μέρες παράγεται το πρωτόγαλα (πύαρ), ενώ έπειτα εκκρίνεται το μεταβατικό γάλα, του οποίου η ποσότητα αυξάνεται σταδιακά και στο τέλος της 2ης εβδομάδας παράγεται το ώριμο γάλα, του οποίου η σύνθεση ολοκληρώνεται στο τέλος του 1ου μήνα.

ΠΡΩΤΕΣ ΜΕΡΕΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

Η παραγωγή του μητρικού γάλακτος αυξάνεται σταδιακά μετά τον τοκετό. Την πρώτη μέρα το γάλα που παράγεται και χρειάζεται το μωρό είναι συνολικά περίπου 35ml, μία ποσότητα που ανταποκρίνεται τόσο στην χωρητικότητα του στόμαχου του μωρού, όσο και στις διατροφικές του ανάγκες, η ποσότητα του γάλακτος της πρώτης ημέρας είναι μικρή αλλά ιδιαίτερα θρεπτική.

Την 3η-4η ημέρα που το στήθος αρχίζει να παράγει περισσότερο γάλα, αυξάνεται η χωρητικότητα στο στόμαχο του μωρού ώστε να μπορεί να δεχτεί περίπου 25ml γάλα ανά γεύμα.

ΠΡΩΤΕΣ ΜΕΡΕΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

Πίνακας 2: Σύγκριση του ώριμου μητρικού γάλακτος με το πύαρ ως προς τα συστατικά τους
(1η ημέρα)

Την 7η ημέρα η χωρητικότητα του στόμαχου έχει αυξηθεί στα 50-60ml ανά γεύμα.
Ο θηλασμός γίνεται χωρίς πρόγραμμα όσες φορές θέλει το μωρό μέσα στην ημέρα και για όσο χρόνο επιθυμεί, έτσι εδραιώνεται γρηγορότερα ο θηλασμός και προλαμβάνονται συνηθισμένα προβλήματα όπως η υπερφόρτωση των μαστών.

Λίγα λόγια για τη σύσταση του γάλακτος

ΠΥΑΡ

Το πρωτόγαλα είναι πλούσιο σε πρωτεΐνες (κυρίως ανοσοσφαιρίνες), λευκοκύτταρα, λακτοφερίνη, επιδερμικό αυξητικό παράγοντα (Epidermal growth factor – EGF), νάτριο, χλώριο, και καροτένιο, η οποία δίνει το κίτρινο χρώμα στο πύαρ. Η συγκέντρωση των ανοσοσφαιρινών (IgG, IgM, IgA), που περιέχονται στο πύαρ είναι πολλαπλάσια σε σχέση με το ώριμο γάλα και για αυτό το λόγο το πύαρ είναι σημαντικό για το ανοσοποιητικό σύστημα του νεογνού. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την ημερήσια μεταβολή στην συγκέντρωση των ανοσοσφαιρινών στο μητρικό γάλα έως και 80 μέρες μετά τον τοκετό.

Η περιεκτικότητα του πρωτογάλακτος σε λακτόζη είναι σχετικά χαμηλή υποδεικνύοντας έτσι ότι οι κύριες λειτουργίες του είναι ανοσολογικές.

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΓΑΛΑ

Μετά την 4η ημέρα αρχίζει η παραγωγή του μεταβατικού γάλακτος, το οποίο παράγεται μέχρι και τη 14η ημέρα. Το μεταβατικό γάλα μοιάζει στη σύσταση με το πρωτόγαλα, δηλαδή έχει αυξημένες ποσότητες ανοσοσφαιρινών (μικρότερες από αυτές του πρωτογάλακτος, όπως φαίνεται στον προηγούμενο πίνακα), ενώ παράγεται σε μεγαλύτερες ποσότητες από το πρωτόγαλα προκειμένου να υποστηρίξει τις θρεπτικές και αναπτυξιακές ανάγκες του βρέφους.

ΩΡΙΜΟ ΓΑΛΑ

Το ανθρώπινο γάλα θεωρείται ώριμο 4 έως 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Σε αντίθεση με την τόσο μεγάλη μεταβολή της σύνθεσης που παρατηρείται κατά τον πρώτο μήνα της ζωής, το ώριμο γάλα δεν διαφοροποιείται σημαντικά στην σύσταση κατά τη διάρκεια της γαλουχίας.

Λίγα λόγια για τα συστατικά

Η μέση σύνθεση μακροθρεπτικών συστατικών ώριμου γάλακτος εκτιμάται ότι είναι περίπου:

• 0,9 έως 1,2 gr/dL για πρωτεΐνες,
• 3,2 έως 3,6 gr/dL για λίπος και
• 6,7 έως 7,8 gr/dL για τη λακτόζη.
• Οι ενεργειακές εκτιμήσεις κυμαίνονται από 65 έως 70 kcal/dL και συσχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με την περιεκτικότητα σε λίπος του ανθρώπινου γάλακτος.

Οι παραπάνω πληροφορίες έχουν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού σας.

Βιβλιογραφία